Boşanma, hukuki olduğu kadar duygusal ve ekonomik açıdan da yıpratıcı bir süreçtir. Mal paylaşımı, nafaka ve tazminat gibi konuların yıllarca mahkemelerde tartışılması hem eşleri hem de çocukları derinden etkiler. Aile hukukuna ilişkin mali uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk bulunmasa da eşler ihtiyari arabuluculuk yoluyla bu konuları masada çözebilir.

Aile uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır. Aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Ancak 6325 sayılı Kanun, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği iş ve işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuğa imkan tanır. Kanun, arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarından açıkça söz eder ve bu uyuşmazlıklarda anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi için yapılacak incelemenin duruşmalı yapılacağını düzenler.

Hangi konular arabuluculuğa elverişlidir?

Genel olarak eşlerin kendi aralarında anlaşabilecekleri mali konular arabuluculuğa elverişlidir:

• Mal rejiminin tasfiyesi: Edinilmiş mallara katılma alacağı, değer artış payı, katkı payı alacağı
• Ortak konut, araç, ev eşyası ve banka hesaplarının paylaşımı
• Nafaka miktarı ve ödeme şekli
• Maddi ve manevi tazminat miktarları
• Ortak borçların paylaşımı
• Boşanma sonrası taşınmaz kullanımı ve devir takvimi

Hangi konular elverişli değildir?

• Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar kanunen arabuluculuğa elverişli değildir. Bu durumda öncelik, 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleridir.
• Boşanmanın kendisi ancak mahkeme kararıyla gerçekleşir. Eşler anlaşmalı boşanma için bir protokol üzerinde uzlaşabilir; ancak bu protokolün hakim tarafından uygun bulunması gerekir.
• Velayet ve çocukla kişisel ilişki gibi çocuğun üstün yararını ilgilendiren konularda son söz hakimindir. Eşlerin bu konulardaki uzlaşması mahkemeye sunulabilir, ancak mahkemeyi bağlamaz.
• Soybağı gibi kamu düzenine ilişkin konular.

Arabuluculuk anlaşmalı boşanmaya nasıl yardımcı olur?

Anlaşmalı boşanmada eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında tam bir uzlaşmaya varması gerekir. Bu uzlaşmaya varmak çoğu zaman en zor aşamadır. Arabuluculuk, tarafsız bir üçüncü kişinin rehberliğinde eşlerin:

• Duygusal gerginlikten uzak, yapılandırılmış bir ortamda konuşmasını,
• Mal varlıklarını ve borçlarını şeffaf biçimde ortaya koymasını,
• Çocukların ihtiyaçlarını merkeze alan bir düzen kurmasını,
• Uzun ve masraflı bir çekişmeli boşanma davasından kaçınmasını

sağlayabilir. Arabuluculukta konuşulanlar gizlidir ve sonradan açılacak bir davada delil olarak kullanılamaz; bu da eşlerin daha açık konuşabilmesine imkan verir.

Mal rejimi tasfiyesinde arabuluculuk

Boşanma kararı kesinleştikten sonra açılan mal rejiminin tasfiyesi davaları genellikle uzun sürer; taşınmazların, araçların, şirket paylarının ve banka hesaplarının değer tespiti için bilirkişi incelemeleri gerekir. Arabuluculukta ise eşler, bir uzman (mali müşavir, değerleme uzmanı) desteğiyle değerler üzerinde uzlaşabilir ve paylaşımı kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirebilir. Örneğin bir eşin ortak konutu alıp diğerine taksitle ödeme yapması gibi esnek çözümler mümkündür.

Taşınmazın devrine ilişkin anlaşmalarda icra edilebilirlik şerhi taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır ve şerhli anlaşma ile tapu müdürlüğünden tescil talep edilebilir.

Anlaşma belgesinin bağlayıcılığı

Arabuluculuk sonunda varılan anlaşma için icra edilebilirlik şerhi alınabilir; aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda bu inceleme duruşmalı yapılır. Şerhli anlaşma belgesi ilam niteliğinde olur. Anlaşma sağlanan konularda taraflar sonradan dava açamaz. Bu nedenle anlaşmanın, eşlerin gerçek mal varlığı ve haklarının tam olarak bilinmesinden sonra yapılması çok önemlidir.

Avukatla katılmanın önemi

Aile hukukunda mali haklar; mal rejimi türü, edinme tarihleri, kişisel mal-edinilmiş mal ayrımı, değer artışı hesabı gibi karmaşık kurallara bağlıdır. Hangi malın paylaşıma dahil olduğunu ve payınızın ne olduğunu bilmeden yapılan bir anlaşma, telafisi mümkün olmayan kayıplara yol açabilir. Bu nedenle aile arabuluculuğunda her iki eşin de kendi avukatıyla sürece katılması tavsiye edilir.

İlgili yazılar: İhtiyari Arabuluculuk Nedir? · Dava Şartı ve İhtiyari Arabuluculuk Farkları

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.