Bazı uyuşmazlıklarda mahkemeye doğrudan dava açamazsınız. Kanun, dava açmadan önce bir arabulucuya başvurmanızı ve uzlaşma ihtimalini denemenizi zorunlu tutar. Buna dava şartı arabuluculuk (zorunlu arabuluculuk) denir. Bu aşama atlanırsa mahkeme davayı esasa girmeden usulden reddeder; yani haklı olsanız bile zaman ve masraf kaybı yaşarsınız.

Bu rehberde dava şartı arabuluculuğun ne olduğunu, hangi uyuşmazlıklarda zorunlu olduğunu, başvurunun nereye ve nasıl yapıldığını, sürelerin nasıl işlediğini ve en sık yapılan hataları başlık başlık anlatıyoruz.

Dava şartı arabuluculuk nedir?

Arabuluculuk, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin (arabulucunun) tarafları bir araya getirerek kendi çözümlerini üretmelerine yardımcı olduğu bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na göre arabuluculuk kural olarak isteğe bağlıdır. Ancak kanun koyucu bazı uyuşmazlık türlerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak düzenlemiştir.

Dava şartı olması şu anlama gelir: Arabuluculuk sürecinden geçilmeden ve anlaşamama halinde düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenmeden açılan dava, mahkemece usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa mahkeme herhangi bir işlem yapmaksızın davayı reddeder; son tutanak eklenmemişse davacıya bir haftalık kesin süre verilir.

Önemli bir nokta: Dava şartı arabuluculukta zorunlu olan arabulucuya başvurmaktır, anlaşmak değildir. Taraflar görüşür; anlaşırlarsa uyuşmazlık biter, anlaşamazlarsa son tutanakla birlikte dava yolu açılır.

Hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur?

Güncel mevzuata göre aşağıdaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

1. İşçi-işveren uyuşmazlıkları

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesine göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurmak zorunludur. Bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsamdadır. Örneğin:

• Kıdem ve ihbar tazminatı
• Ödenmemiş ücret, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri
• Yıllık izin ücreti
• Kötü niyet ve ayrımcılık tazminatı
• İşe iade talebi
• İşverenin işçiden olan alacak ve tazminat talepleri

Kapsam dışı olanlar: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. Hizmet tespiti davaları da bu kapsamda değildir.

İş uyuşmazlıklarında başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta uzatılabilir.

Ayrıntılı bilgi için: İşçi ve İşveren Anlaşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk Aşamaları

2. Ticari uyuşmazlıklar

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesine göre ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Örneğin şirketler arasındaki fatura alacakları, ticari satımdan doğan bedel talepleri veya ticari işletmeyle ilgili tazminat istemleri bu kapsamdadır.

Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.

Ayrıntılı bilgi için: Ticari Davalarda Arabuluculuk Şartı ve Merak Edilenler

3. Tüketici uyuşmazlıkları

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73/A maddesine göre tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Ancak tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında kalan (parasal sınırın altındaki) uyuşmazlıklar ve hakem heyeti kararlarına itirazlar gibi bazı istisnalar bulunur. Uyuşmazlığın tutarı hakem heyeti sınırının altındaysa önce tüketici hakem heyetine başvurulur; bu sınır 2026 yılı başvuruları için 186.000 TL‘dir.

Ayrıntılı bilgi için: Tüketici Haklarında Hızlı Uzlaşma: Arabuluculuk Avantajları

Tüketiciler için iki önemli koruma vardır: İlk toplantıya katılmamanın yargılama giderleri ve vekalet ücreti bakımından doğurduğu yaptırım tüketici aleyhine uygulanmaz. Ayrıca taraflara ulaşılamaması, katılmama, anlaşma veya anlaşamama hallerinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti, iki saatlik ücret tutarını geçmemek üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar ise dava şartı kapsamı dışındadır.

4. Kira uyuşmazlıkları

6325 sayılı Kanun’un 18/B maddesi ile 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda da arabuluculuk dava şartı haline gelmiştir. Kira bedelinin tespiti, kira alacağı, tahliye talepleri (ihtiyaç, yeniden inşa gibi sebeplerle), depozito iadesi ve kiralananın hasarından doğan talepler bu kapsamdadır.

İstisna: Kiralanan taşınmazın İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesi için arabuluculuk şartı aranmaz.

Ayrıntılı bilgi için: Kira Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

5. Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) ve paylaştırma

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda da dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Miras kalan bir evin, arsanın veya tarlanın paydaşlar arasında paylaşılamaması bu uyuşmazlıkların en yaygın örneğidir.

6. Kat mülkiyeti uyuşmazlıkları

634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar da dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Aidat ve ortak gider alacakları, ortak alanların kullanımı, yönetim planına aykırılık ve kat malikleri arasındaki diğer anlaşmazlıklar bu gruba girer.

7. Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar

Komşuluk ilişkisinden doğan; örneğin taşkın kullanım, gürültü, rutubet, su sızması, ağaç dallarının taşması gibi komşu hakkına dayanan uyuşmazlıklarda da önce arabulucuya başvurmak gerekir.

Dava şartı arabuluculuk başvurusu nasıl yapılır?

Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde görevlendirilmiş sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur. Avukatlar başvuruyu UYAP üzerinden, vatandaşlar ise e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden de yapabilir.

Başvuru sırasında şu bilgiler istenir:

• Başvuranın kimlik ve iletişim bilgileri
• Karşı tarafın bilinen tüm iletişim bilgileri (adres, telefon, e-posta)
• Uyuşmazlığın konusu ve talepler

Arabulucu, büro tarafından listeden belirlenir. Ancak taraflar listede yer alan bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o arabulucu görevlendirilir. Adım adım anlatım için: e-Devlet ve UYAP Üzerinden Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?

Süreç nasıl işler?

1. Başvuru: Arabuluculuk bürosuna başvurulur, dosya bir arabulucuya tevzi edilir.
2. Davet: Arabulucu taraflara telefon, e-posta veya diğer iletişim araçlarıyla ulaşarak ilk toplantıya davet eder. Avukatı bulunsa bile asıl tarafı da bilgilendirir.
3. Görüşmeler: Toplantılar yüz yüze veya uygun hallerde telekonferans yoluyla yapılabilir. Arabulucu taraflarla birlikte veya ayrı ayrı görüşebilir.
4. Sonuç: Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi, anlaşamazlarsa anlaşamama son tutanağı düzenlenir.
5. Dava: Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenerek dava açılır.

İlk toplantıya katılmamanın sonuçları

Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa bu durum son tutanağa yazılır. Toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekalet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir. Kısacası, haklı olsanız bile toplantıya katılmamak cebinizden para çıkmasına yol açabilir.

Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Yine de bu kural, son gün başvurusu yapmanın güvenli olduğu anlamına gelmez. Özellikle işe iade gibi kısa süreli taleplerde süreleri baştan doğru hesaplamak gerekir.

Arabuluculuk ücretini kim öder?

• Taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmaz veya iki saatten kısa süren görüşmeler sonunda anlaşma sağlanamazsa iki saatlik arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Bu ücret daha sonra davada yargılama giderlerinden sayılır.
• Görüşmeler iki saati aşar ve anlaşma olmazsa, aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak karşılanır.
• Taraflar anlaşırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre taraflarca eşit olarak ödenir.

Dava şartı arabuluculukta avukat zorunlu mu?

Hayır. Taraflar arabuluculuk görüşmelerine bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir. Kanun avukatla katılmayı zorunlu tutmaz.

Bununla birlikte uygulamada en sık görülen hak kayıpları, taraflardan birinin avukatsız katıldığı görüşmelerde yaşanır:

• Eksik talep: Başvuruda veya görüşmede dile getirilmeyen bir alacak kalemi, imzalanan anlaşma ile birlikte kaybedilebilir. Anlaşma sağlanan konularda sonradan dava açılamaz.
• Yanlış hesap: Kıdem, ihbar, fazla mesai veya kira farkı gibi kalemlerin doğru hesaplanması uzmanlık ister. Gerçek alacağın çok altında bir teklife “evet” demek sık yaşanan bir durumdur.
• Metin riski: Anlaşma belgesine yazılan “başkaca hiçbir alacağım kalmamıştır” gibi ibra niteliğindeki ifadeler, ileride ileri sürülebilecek talepleri de ortadan kaldırabilir.
• İcra kabiliyeti: Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, kanunda şerh zorunluluğu öngörülen haller dışında icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Bu, anlaşmaya uyulmazsa doğrudan icra takibi yapılabilmesi demektir.

Arabulucunun görevi tarafsız kalmaktır; size hangi teklifi kabul etmeniz gerektiğini söyleyemez, sizin adınıza hesap yapamaz. Bu nedenle haklarınızı bilen ve sizin tarafınızda duran bir avukatla sürece girmek, çoğu zaman hem daha yüksek bir uzlaşma tutarı hem de daha güvenli bir anlaşma metni anlamına gelir. Ayrıntılar için: Arabuluculuk Masasında Avukatsız Olmanın Getirdiği Riskler

Sık yapılan hatalar

• Uyuşmazlığın dava şartına tabi olduğunu bilmeden doğrudan dava açmak
• Yanlış yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurmak
• Karşı tarafın iletişim bilgilerini eksik vermek
• İlk toplantıya mazeretsiz katılmamak
• Tüm alacak kalemlerini belirtmeden görüşmeye girmek
• Anlaşma metnini okumadan veya anlamadan imzalamak
• Anlaşamama halinde dava açma sürelerini (özellikle işe iade için iki haftayı) kaçırmak

Sonuç

Dava şartı arabuluculuk; iş, ticari, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında mahkemeye giden yolun ilk ve zorunlu durağıdır. Süreç hızlıdır ve çoğu zaman birkaç hafta içinde sonuçlanır. Ancak bu hız, hataların da hızlı ve geri dönülmez şekilde sonuç doğurması anlamına gelir. Başvurudan önce haklarınızı ve alacaklarınızı netleştirmek, sürecin en önemli adımıdır.

İsteğe bağlı arabuluculuk hakkında bilgi almak için: İhtiyari Arabuluculuk Nedir ve Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Konu Bazlı Rehberler

• İş: Kıdem ve İhbar Tazminatı · Fazla Mesai ve İzin Alacakları · İşe İade · Haklı Nedenle Fesih · Mobbing · İşverenler İçin · Maaşı Ödenmeyen İşçi · Kötü Niyet Tazminatı · İkale · İbraname · Rekabet Yasağı · Arabuluculuk Gerekmeyen İş Davaları
• Kira: Kira Artışı ve Tespit · Tahliye · Depozito İadesi · Ayıp ve Onarım · İşyeri Kiraları · Erken Tahliye · Sözlü Kira
• Ticari: Fatura ve Cari Hesap Alacakları · İtirazın İptali Öncesi · Çek ve Senet · Tacirler Arası Ayıplı Mal
• Tüketici: 2026 Hakem Heyeti Sınırı · Ayıplı Mal ve Hizmet · İnternet Alışverişi · İkinci El Araç · Abonelik · Banka ve Kredi
• Taşınmaz: Ortaklığın Giderilmesi · Kat Mülkiyeti ve Komşu Hakkı · Aidat Borcu · Ortak Alan ve Tadilat · Gürültü ve Taşkın Kullanım · Kurul Kararının İptali
• Süreç: Başvuru Adım Adım · Yetkili Büro · Zamanaşımı · 2026 Ücret Tarifesi · Son Tutanak · Anlaşmaya Uyulmazsa · En Sık 10 Hata · Arabulucuya Gitmeden Dava Açılırsa · Tedbir ve Haciz Sonrası · Görüşmeye Hazırlık

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.