İş sözleşmesi geçerli bir sebep olmadan feshedilen işçi, iş güvencesinden yararlanıyorsa işe iade talep edebilir. Ancak bu talep doğrudan iş mahkemesine götürülemez; önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve bunun için tanınan süre yalnızca bir aydır. Bu yazıda işe iade arabuluculuğunun kurallarını ve anlaşma halinde nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.

İşe iade kimler için mümkündür?

İş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmek için genel olarak şu şartların bulunması gerekir:

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması
• Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması
• İşçinin, işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili veya yardımcısı konumunda olmaması

Bu şartlar somut olaya göre değerlendirilmelidir; örneğin işçi sayısının hesabında aynı işkolundaki işyerleri birlikte dikkate alınır.

Bir aylık süre: En kritik nokta

4857 sayılı İş Kanunu’nun 20. maddesine göre iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır.

Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılır ve dava usulden reddedilirse, ret kararı taraflara resen tebliğ edilir; kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

Anlaşma sağlanamazsa: İki haftalık dava süresi

Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürülebilir.

İşe iade davasının olası sonuçları

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse:

• İşveren, işçinin başvurusu üzerine onu bir ay içinde işe başlatmak zorundadır.
• İşe başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder.
• Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları (boşta geçen süre ücreti) ödenir.
• İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır.

Arabuluculuk görüşmelerinde taraflar, bu olası sonuçları göz önünde bulundurarak pazarlık eder.

Arabuluculukta anlaşmanın zorunlu unsurları

İş Kanunu’nun 21. maddesine göre arabuluculuk sonunda taraflar işçinin işe başlatılması konusunda anlaşırsa, anlaşma belgesinde şu hususları belirlemeleri zorunludur:

1. İşe başlatma tarihi
2. Çalıştırılmayan süre için ödenecek ücret ve diğer hakların parasal miktarı
3. İşçinin işe başlatılmaması durumunda ödenecek işe başlatmama tazminatının parasal miktarı

Bu unsurlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak buna göre düzenlenir. İşçi kararlaştırılan tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hale gelir ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.

Uygulamada taraflar çoğu zaman işçinin işe dönmesi yerine, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretine karşılık gelen bir tutar ile kıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmesi konusunda anlaşır. Bu tür anlaşmalarda hangi kalemin ne kadar ödendiğinin ayrı ayrı yazılması, vergi ve SGK yükümlülükleri bakımından da önemlidir.

Ücret

İşe iade görüşmelerinde anlaşma sağlanırsa arabulucu ücretinin hesabında, işe başlatmama tazminatı ile çalıştırılmadığı süre için ödenecek ücret ve diğer hakların toplamı üzerinde anlaşılan miktar olarak kabul edilir. Anlaşma sağlanamaz ve görüşme iki saatten kısa sürerse ücret Adalet Bakanlığınca karşılanır.

İşçiler için öneriler

• Fesih bildiriminin tebliğ tarihini not edin; bir aylık süre bu tarihten başlar.
• Fesih bildiriminin, varsa savunma istemi ve ihtarların birer örneğini saklayın.
• İşe iade talebinin yanında kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin alacaklarınızı da birlikte değerlendirin.
• Gerçekten işe dönmek isteyip istemediğinize baştan karar verin; müzakere stratejisi buna göre şekillenir.

İşverenler için öneriler

• Fesih sebebini ve geçerli sebebi gösteren belgeleri (performans değerlendirmeleri, savunma tutanakları, ihtarlar) hazırlayın.
• Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükünün işverende olduğunu unutmayın.
• Dava riskini, olası işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti üzerinden gerçekçi biçimde hesaplayın.

Avukatla süreç

İşe iade, iş hukukunun en kısa süreli ve en teknik alanlarından biridir. Bir aylık başvuru süresi, iki haftalık dava süresi ve anlaşma belgesinin zorunlu unsurları gibi kurallar, küçük bir hatanın bütün hakkı ortadan kaldırmasına yol açabilir. Bu nedenle fesih bildirimini alır almaz bir avukatla görüşmek, işçi için de işveren için de en güvenli yoldur.

İlgili yazılar: İşçi-İşveren Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk · Dava Şartı Arabuluculuk Rehberi

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.