İşverenler bazen işçiyle yollarını ayırmak istediklerinde, fesih yerine karşılıklı anlaşmayla iş sözleşmesini sona erdirmeyi (ikale veya bozma sözleşmesi) teklif eder. İşçiye belirli bir ödeme yapılması karşılığında iş ilişkisi sona erdirilir. Bu yöntem pratik görünse de işçi açısından önemli riskler taşır. Aynı sonuca, haklarınızı daha güvenceli biçimde koruyarak arabuluculuk yoluyla da ulaşmak mümkündür.

İkale sözleşmesi nedir?

İkale, iş sözleşmesinin işçi ve işverenin karşılıklı ve uygun irade beyanlarıyla sona erdirilmesidir. Kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; genel sözleşme özgürlüğüne dayanır. Bir fesih olmadığı için iş güvencesi hükümleri (işe iade) ve ihbar süreleri kural olarak uygulanmaz.

Geçerlilik için dikkat edilenler

Yargı uygulamasında ikale sözleşmelerinin geçerliliği değerlendirilirken özellikle şunlara bakılır:

• Teklifin kimden geldiği: Teklif işverenden geldiyse işçinin bu sözleşmeden makul bir yararı olup olmadığı önem taşır.
• Makul yarar: İşçiye, normalde fesih halinde alacağı kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak belirli bir menfaat sağlanması beklenir.
• İrade sakatlığı: İşçinin baskı, tehdit veya yanıltma altında imza atıp atmadığı.
• Yazılı ve açık olma: Ödenecek tutarlar ve kapsamı açıkça yazılmalıdır.

Bu koşullar sağlanmazsa ikale sözleşmesinin geçerliliği tartışma konusu olabilir ve işçi sonradan alacak talebinde bulunabilir. Ancak bu, uzun ve belirsiz bir hukuki süreç demektir.

İşçi açısından riskler

• İşe iade hakkı kullanılamaz.
• İş sözleşmesinin karşılıklı anlaşmayla sona ermesi, işsizlik ödeneği almaya engel olabilir; çünkü işsizlik sigortası kural olarak işçinin iradesi dışında işsiz kalması halinde ödenir. Bu konuyu imzadan önce değerlendirmek gerekir.
• Belgede yer alan genel ibra ifadeleri, fazla mesai ve yıllık izin gibi belgede adı geçmeyen alacakların da kaybına yol açabilir.

Arabuluculukta anlaşmanın farkı

İşçi ve işveren, iş ilişkisini sona erdirme ve ödemeler konusunda arabulucu önünde de anlaşabilir. Bu durumda:

• Taraflar ve avukatları ile arabulucunun imzaladığı anlaşma belgesi ilam niteliğinde olur; ödenmezse doğrudan icra takibi yapılabilir.
• Anlaşma kapsamı açıkça yazıldığı için hangi alacakların ödendiği netleşir.
• Arabulucu sürecin esasları ve sonuçları hakkında tarafları aydınlatmakla yükümlüdür; bu, işçinin bilgilendirilmiş bir şekilde karar vermesine katkı sağlar.
• Anlaşılan konularda sonradan dava açılamaz; bu da işveren için hukuki kesinlik sağlar.

Teklif aldıysanız ne yapmalısınız?

1. Hemen imza atmayın; düşünmek için süre isteyin.
2. Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin ve diğer alacaklarınızı hesaplatın.
3. Teklifin bu alacakların üzerinde makul bir ek menfaat içerip içermediğini değerlendirin.
4. İşsizlik ödeneği ve diğer sosyal güvenlik sonuçlarını öğrenin.
5. Bir avukata danışın; gerekirse anlaşmanın arabulucu önünde yapılmasını talep edin.

Avukatla süreç

İkale ve arabuluculukta anlaşma, işçinin tüm alacaklarını tek seferde ve kalıcı olarak sonuçlandıran işlemlerdir. Teklifin gerçekten avantajlı olup olmadığını anlamak ve haklarınızı güvence altına almak için imza öncesinde avukat desteği almanız önerilir.

İlgili yazılar: Kıdem ve İhbar Tazminatı İçin Arabuluculuk · Anlaşma Belgesi Kontrol Listesi

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.