İşten ayrılan veya çıkarılan işçilerin en sık talep ettiği alacaklar kıdem tazminatı ve ihbar tazminatıdır. Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk masasında işverenin yaptığı teklifin makul olup olmadığını anlamak ise ancak tazminatın nasıl hesaplandığını bilmekle mümkündür.

Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?

Genel olarak işçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için:

• Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması,
• İş sözleşmesinin kanunda sayılan hallerden biriyle sona ermesi gerekir.

Başlıca haller şunlardır:

• İşverenin, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı dışındaki bir sebeple sözleşmeyi feshetmesi
• İşçinin haklı nedenle sözleşmeyi feshetmesi (örneğin ücretin ödenmemesi, fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, mobbing, sigortasız veya eksik sigortalı çalıştırma)
• Askerlik görevi nedeniyle işten ayrılma
• Emeklilik veya yaşlılık aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma, ya da emeklilik için gerekli sigortalılık süresi ve prim gün sayısını doldurarak ayrılma
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
• İşçinin ölümü

İşçinin kendi isteğiyle (istifa) ve haklı bir neden olmadan ayrılması halinde kural olarak kıdem tazminatı doğmaz. Ancak “istifa” görünümündeki birçok ayrılık, aslında işçinin haklı fesih sebeplerine dayanır; bu ayrımın doğru yapılması tazminat hakkını doğrudan belirler.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı, işçinin her tam hizmet yılı için 30 günlük brüt ücreti tutarındadır; bir yıldan artan süreler için oranlı ödeme yapılır. Hesaplamada dikkat edilecek noktalar:

• Giydirilmiş ücret: Hesaba yalnızca çıplak ücret değil, sürekli ve düzenli ödenen yol, yemek, prim, ikramiye gibi para veya parayla ölçülebilen menfaatler de dahil edilir.
• Kıdem tazminatı tavanı: Bir yıllık kıdem için ödenecek tutar, her dönem için belirlenen tavanı aşamaz.
• Kesinti: Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir.
• Faiz: Ödenmeyen kıdem tazminatına, fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı üzerinden faiz işletilebilir.

İhbar tazminatı nedir?

Belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmadan fesheden taraf, karşı tarafa kanundaki bildirim sürelerine uymak zorundadır. Bu sürelere uyulmazsa, süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir. Bildirim süreleri:

Kıdem	Bildirim süresi
6 aydan az	2 hafta
6 ay – 1,5 yıl	4 hafta
1,5 yıl – 3 yıl	6 hafta
3 yıldan fazla	8 hafta

İhbar tazminatı da giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır; kıdem tazminatından farklı olarak gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. İhbar tazminatını yalnızca işçi değil, bildirim süresine uymadan işi bırakan işçiye karşı işveren de talep edebilir.

Arabuluculuğa başvurmadan önce

• Giriş ve çıkış tarihlerinizi SGK hizmet dökümünden kontrol edin.
• Son aylara ait bordrolarınızı ve banka kayıtlarınızı toplayın; elden ödenen ücret varsa bunu gösteren delilleri not edin.
• Fesih bildirimini veya istifa dilekçesini saklayın; fesih sebebinin nasıl yazıldığı önemlidir.
• Kıdem ve ihbar dışında fazla mesai, yıllık izin, hafta tatili, genel tatil, ücret alacağı gibi diğer alacaklarınızı da belirleyin. Arabuluculukta konuşulmayan alacak kalemleri, anlaşmayla birlikte kaybedilebilir.

İşverenin teklifini değerlendirirken

• Teklif brüt mü net mi? Net tutar üzerinden anlaşmak, kesinti tartışmalarını önler.
• Teklif hangi kalemleri kapsıyor? Anlaşma belgesinde her kalem ayrı ayrı yazılmalıdır.
• Ödeme tarihi ve taksitler belirli mi? Ödenmezse ne olacak?
• “Başkaca alacağım kalmamıştır” ifadesi var mı? Bu ifade, belgede yer almayan alacakları da sona erdirebilir.
• Dava açılırsa beklenen tutar ve süre nedir? Teklif, davanın riski ve süresiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Kıdem tazminatını yalnızca çıplak ücret üzerinden hesaplamak
• İstifa ettiği için tazminat hakkı olmadığını düşünüp haklı fesih sebeplerini değerlendirmemek
• Fazla mesai ve izin alacaklarını unutmak
• İlk teklifi gerçek alacağı bilmeden kabul etmek

Avukatla süreç

Kıdem ve ihbar tazminatı hesapları; giydirilmiş ücret, tavan, faiz ve vergi kesintileri gibi teknik ayrıntılar içerir. Arabulucu tarafsız olduğu için sizin adınıza bu hesabı yapamaz. Karşı tarafta deneyimli bir işveren avukatı veya insan kaynakları uzmanı varken gerçek alacağınızı bilmeden müzakere etmek, alacağın önemli bir kısmından vazgeçmenize yol açabilir.

İlgili yazılar: İşçi-İşveren Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk · İşe İade Arabuluculuğu · Arabuluculukta Avukatla Temsil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.