Çek ve bono (senet), ticari hayatta en yaygın ödeme ve kredi araçlarıdır. Ödenmeyen bir çek veya senet için alacaklının, ya da bedelsiz olduğunu düşündüğü bir senetle takip edilen borçlunun hangi yolu izleyeceği, arabuluculuk şartının uygulanıp uygulanmayacağını da belirler.

Kambiyo senetleri ve ticari dava

Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetleri Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen hususlardan doğan davalar, tarafların tacir olup olmamasına bakılmaksızın ticari dava sayılır. Bu nedenle kambiyo senetlerinden kaynaklanan ve konusu bir miktar para olan alacak, menfi tespit ve istirdat davalarında, Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi gereği dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Kambiyo senetlerine özgü icra takibi

Alacaklı, elindeki çek veya senede dayanarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla doğrudan icra takibi başlatabilir. Bu bir icra hukuku yoludur ve arabuluculuk şartı aranmaz. Borçlu takibe karşı icra mahkemesinde itiraz veya şikayet yoluna gidebilir.

Uygulamada kambiyo takibi, çek ve senet alacaklarında en hızlı yol olarak tercih edilir. Ancak senet kambiyo vasfını taşımıyorsa veya takip başka nedenlerle sonuçsuz kalırsa, alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açması gerekebilir; bu durumda önce arabuluculuk aşamasından geçmek gerekir.

Borçlu açısından: Menfi tespit ve istirdat

Bedelsiz kalmış, teminat amacıyla verilmiş veya sahte olduğu iddia edilen bir senetle takip edilen borçlu:

• Borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası,
• Ödemek zorunda kaldığı paranın iadesi için istirdat davası

açabilir. Bu davalar da ticari dava niteliğinde ve konusu para olduğundan, önce arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculuk bürosuna başvurduktan sonra borçlu aleyhine takip yapılırsa, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açılarak takibe karşı tedbir talep edilebilir.

Arabuluculukta uzlaşma imkanları

• Çek veya senet bedelinin taksitlendirilmesi
• Faiz ve icra masraflarında indirim karşılığında hızlı ödeme
• Teminat senetlerinin iadesi
• Takipten feragat ve karşılıklı ibra

Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Böylece yeni bir ödeme planı da güçlü bir güvenceye bağlanabilir.

Süreler

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri genel alacaklara göre kısadır ve senet türüne göre değişir. Ayrıca çeklerde ibraz süreleri önemlidir. Alacaklının bu süreleri kaçırmaması, borçlunun ise zamanaşımı itirazını zamanında ileri sürmesi gerekir. Dava şartı arabuluculukta büroya başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur.

Avukatla süreç

Çek ve senet uyuşmazlıklarında hangi yolun (kambiyo takibi, alacak davası, menfi tespit) izleneceği; senedin şekli, zamanaşımı ve ispat durumu gibi teknik konulara bağlıdır. Yanlış yolun seçilmesi hem zaman hem de masraf kaybına yol açar. Ticari arabuluculukta anlaşmanın doğrudan icra edilebilmesi için avukat imzasının gerektiğini de unutmayın.

İlgili yazılar: İtirazın İptali Davası Öncesi Arabuluculuk · Fatura ve Cari Hesap Alacakları

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.