İşyerinde sistematik olarak dışlanmak, aşağılanmak, görev tanımı dışında işlere zorlanmak veya sürekli baskı altında tutulmak, mobbing (psikolojik taciz) olarak adlandırılır. Mobbinge maruz kalan işçinin hem iş sözleşmesini sona erdirme hem de tazminat talep etme imkanları vardır. Bu taleplerin önemli bir kısmı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir.

Mobbing nedir?

Mobbing; bir çalışanın işyerinde, bir veya birden fazla kişi tarafından sistematik, sürekli ve kasıtlı olarak düşmanca davranışlara maruz bırakılmasıdır. Tek seferlik bir tartışma veya olağan iş baskısı genellikle mobbing sayılmaz; davranışların belirli bir süre boyunca tekrarlanması ve kişiyi yıpratmaya, işten uzaklaştırmaya yönelik olması aranır. Örnekler:

• Sürekli aşağılayıcı ve küçük düşürücü sözler
• Toplantılardan, bilgi akışından ve ortak faaliyetlerden dışlanma
• Yeteneğin altında veya anlamsız işler verilmesi, ya da hiç iş verilmemesi
• Haksız ve sürekli eleştiri, tehdit
• İşten ayrılmaya zorlamak amacıyla baskı

İşveren, işçiyi psikolojik ve cinsel tacize karşı korumakla yükümlüdür.

İşçinin hakları

• Haklı nedenle fesih: Mobbinge maruz kalan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Bu durumda en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanabilir.
• Manevi tazminat: Kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat talep edilebilir.
• Maddi tazminat: Tedavi giderleri veya gelir kaybı gibi zararlar talep edilebilir.
• Feshe bağlı diğer işçilik alacakları (ödenmemiş ücret, fazla mesai, yıllık izin vb.)

Arabuluculuk zorunlu mu?

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları açıkça bu kapsamdadır. Mobbing nedeniyle iş ilişkisinden kaynaklanan tazminat talepleri de kural olarak bu çerçevede değerlendirilir. Bu nedenle mobbinge dayalı taleplerin tamamının arabuluculuk başvurusunda açıkça yer alması önemlidir.

İspat ve hazırlık

Mobbing iddialarında en zor konu ispattır. Arabuluculuk görüşmesinde pazarlık gücünüzü artıracak deliller:

• E-postalar, mesajlar ve yazışmalar
• Tanık olabilecek çalışma arkadaşları
• Yapılan şikayetler ve işverenin bu şikayetlere tepkisi
• Görev değişikliklerini, dışlanmayı gösteren belgeler
• Sağlık raporları ve psikolojik destek kayıtları
• Olayların tarihli bir günlüğü

Arabuluculuğun avantajları

Mobbing uyuşmazlıkları duygusal açıdan yıpratıcıdır ve dava süreci, yaşananların uzun süre yeniden anlatılmasını gerektirir. Arabuluculukta görüşmeler gizlidir ve taraflar, iş ilişkisinin sona erdirilmesi, ödenecek tutar ve referans mektubu gibi konularda esnek bir çözüm bulabilir. İşveren açısından da itibar riskinin önüne geçilir.

Avukatla süreç

Mobbing iddiasının hukuken nasıl nitelendirileceği, feshin zamanlaması ve ihtarname içeriği, kıdem tazminatı hakkının korunması ve manevi tazminat miktarının belirlenmesi uzmanlık gerektirir. Yanlış zamanda veya yanlış gerekçeyle yapılan bir istifa, kıdem tazminatı hakkının kaybına yol açabilir. Bu nedenle işten ayrılmadan önce bir avukata danışmanız önerilir.

İlgili yazılar: Kıdem ve İhbar Tazminatı İçin Arabuluculuk · İşçi-İşveren Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.