İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk 2018’den bu yana yaygın biçimde zorunlu hale geldi; ancak her iş davası için arabulucuya gitmek gerekmez. Dava şartının kapsamını doğru belirlemek, hem gereksiz bir aşamadan kaçınmak hem de zorunlu olduğu halde atlanarak davanın usulden reddedilmesini önlemek için önemlidir.

Kural: Alacak, tazminat ve işe iade

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesine göre arabuluculuk dava şartı:

• Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile
• İşe iade talebiyle açılan davalarda,
• Ayrıca bu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında

uygulanır. Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin, ücret, kötü niyet tazminatı, rekabet yasağı cezai şartı gibi talepler bu kapsamdadır.

Kanundaki açık istisna: İş kazası ve meslek hastalığı

Aynı maddeye göre iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı arabuluculuk hükmü uygulanmaz. Bu davalar doğrudan iş mahkemesinde açılabilir; taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa gidebilir. Ayrıntılar: İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tazminatında Arabuluculuk

Alacak veya tazminat niteliği taşımayan davalar

Dava şartı, kanunun açık ifadesi gereği alacak, tazminat ve işe iade talepleriyle sınırlıdır. Bu nedenle bu nitelikte olmayan bazı davalar, örneğin sigortalı hizmet süresinin tespitine ilişkin davalar veya Sosyal Güvenlik Kurumu’nun taraf olduğu bazı sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, uygulamada kural olarak dava şartı arabuluculuk kapsamında değerlendirilmez. Ancak bir davada tespit talebiyle birlikte alacak talebi de ileri sürülüyorsa, alacak kısmı bakımından arabuluculuk gerekebilir. Bu ayrım somut davanın talep sonucuna göre yapılmalıdır.

Karma talepler: Dikkat

Uygulamada en sık hata, birden fazla talebin aynı davada ileri sürüldüğü durumlarda yapılır. Örneğin işe iade ile birlikte işçilik alacakları, ya da iş kazası tazminatı ile birlikte ücret alacağı talep ediliyorsa, her talep için arabuluculuk şartının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Şüpheli durumlarda, arabuluculuk başvurusunda tüm talepleri sıralamak en güvenli yoldur.

Neden önemli?

• Dava şartı olan bir talepte arabulucuya gidilmeden dava açılırsa dava usulden reddedilir. Bkz. Arabulucuya Gitmeden Dava Açıldıysa
• Dava şartı olmayan bir talepte gereksiz yere arabuluculuk beklemek ise zaman kaybına yol açabilir; özellikle zamanaşımı ve hak düşürücü süreler açısından dikkatli olunmalıdır.

Avukatla süreç

İş davalarında arabuluculuk şartının kapsamı, talep sonuçlarının nasıl kurulduğuna göre değişebilir. Dava stratejisinin baştan doğru kurulması için, özellikle birden fazla talebin bulunduğu dosyalarda avukat desteği önemlidir.

İlgili yazılar: İşçi-İşveren Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk · Dava Şartı Arabuluculuk Rehberi

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.