Kasadan eksik çıkan para, kaza yapılan şirket aracı, bozulan bir makine ya da müşteriye verilen hatalı teslimat… İşyerlerinde işçinin işverene zarar verdiği durumlar sık yaşanır. Bu noktada işverenler çoğu zaman zararı işçinin maaşından kesmeyi düşünür. Ancak kanun bu konuda önemli sınırlar koyar. Bu yazıda işçinin işverene verdiği zararın hangi koşullarda istenebileceğini, maaştan kesinti yapılıp yapılamayacağını ve bu uyuşmazlıklarda arabuluculuğun nasıl işlediğini anlatıyoruz.

İşçi verdiği zarardan ne zaman sorumludur?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.400’e göre işçi, işverene kusuruyla verdiği her türlü zarardan sorumludur. Yani sorumluluk için işçinin kusurlu olması gerekir; kusursuz bir şekilde meydana gelen zararlar, kural olarak işletme riskinin parçasıdır.

Sorumluluğun kapsamı belirlenirken şunlar dikkate alınır (TBK m.400/2):

• İşin tehlikeli olup olmadığı,
• İşin uzmanlık ve eğitim gerektirip gerektirmediği,
• İşçinin, işveren tarafından bilinen veya bilinmesi gereken yetenek ve nitelikleri.

Örneğin yeterli eğitim verilmeden ağır bir makinenin başına geçirilen yeni bir işçinin hatasında, işverenin de kendi payına düşen sorumluluğu gündeme gelir. Bu nedenle zararın tamamının işçiye yüklenmesi her zaman mümkün değildir; kusur oranları ve hakkaniyet indirimi tartışılır.

Zarar maaştan kesilebilir mi?

TBK m.407/2 açık bir kural koyar: İşveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez. Yalnızca işçinin kasten sebep olduğu ve yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklar, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir.

Bunun anlamı şudur:

• İşveren, bir kazadan veya eksiklikten doğan zararı kendi hesapladığı tutar üzerinden tek taraflı olarak maaştan kesemez.
• İşçinin serbest iradesiyle verdiği rıza olmadan yapılan kesintiler, işçi açısından ücret alacağı doğurur.
• Ücretin işveren lehine kullanılacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir (TBK m.407/3).

Ücret kesme cezası ile karıştırılmamalı

4857 sayılı İş Kanunu m.38’e göre işveren, toplu sözleşme veya iş sözleşmesinde gösterilen sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez. Ceza olarak yapılacak kesintiler işçiye derhal sebepleriyle birlikte bildirilmeli ve bir ayda iki gündelikten fazla olmamalıdır. Kesilen bu paralar işverene kalmaz; Bakanlık hesabına yatırılmak üzere ayrı tutulur.

Dolayısıyla ücret kesme cezası bir disiplin aracıdır, zararın tazmini aracı değildir. Zararın tazmini için ayrı bir talep ve gerekirse yargı yolu gerekir.

İşverenin tazminat talebi için arabuluculuk zorunlu

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1’e göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile ilgili davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Yani işveren de işçiden zararın tazminini dava yoluyla istemeden önce arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu kural, iş ilişkisinden doğan alacaklar için başlatılan icra takibine itiraz üzerine açılacak itirazın iptali davaları için de geçerlidir.

Arabuluculukta nasıl bir çözüm bulunabilir?

İşçinin verdiği zarar uyuşmazlıkları çoğu zaman başka taleplerle iç içedir: İşveren zararını isterken işçi de kıdem tazminatı, fazla mesai veya kesilen ücretlerini talep eder. Arabuluculuk, bu karşılıklı talepleri tek masada ele alma imkanı sunar:

• Zararın tutarı ve kusur oranları üzerinde uzlaşma,
• İşçinin alacaklarından açık rızasıyla mahsup yapılması ve bunun anlaşma belgesine yazılması,
• Taksitli ödeme planı,
• Karşılıklı ibra kapsamının açıkça belirlenmesi.

Hem işçi hem işveren için önemli uyarılar

• İşveren: Zararı maaştan tek taraflı kesmek, işçiye haklı fesih imkanı ve ücret alacağı doğurabilir. Önce yazılı tespit, sonra arabuluculuk yolu daha güvenlidir.
• İşçi: Baskı altında imzalanan “zararı ödemeyi kabul ediyorum” belgeleri sonradan tartışma konusu olabilir. İmzalamadan önce hukuki destek almak hak kaybını önler.
• Her iki taraf: Arabuluculukta imzalanan anlaşma belgesi, üzerinde anlaşılan konularda yeniden dava açılmasını engeller. Bu nedenle belge, hangi alacakları kapsadığını açıkça göstermelidir.

İlgili yazılar

• İşverenler İçin Arabuluculuk Rehberi
• İşçi Haber Vermeden İşi Bıraktı: İşverenin İhbar Tazminatı Talebi
• Maaşı Ödenmeyen İşçinin Hakları
• Rekabet Yasağı Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.