Hastanelerde temizlik, fabrikalarda yemek ve güvenlik, belediyelerde park-bahçe işleri… Türkiye’de çok sayıda işçi, “taşeron” olarak bilinen alt işveren şirketleri bünyesinde, başka bir işverenin işyerinde çalışır. Bu işçilerin işten çıkarılması veya alacaklarının ödenmemesi halinde ilk soru şudur: Arabuluculuğa kime karşı başvurulmalı, yalnızca taşeron şirkete mi, yoksa işin yapıldığı asıl işverene de mi? Bu yazıda konuyu, Anayasa Mahkemesinin 2025 yılında verdiği önemli iptal kararını da dikkate alarak ele alıyoruz.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisi nedir?

4857 sayılı İş Kanunu m.2/6’ya göre bir işverenden, işyerindeki yardımcı işlerde veya teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren asıl iş bölümlerinde iş alan ve işçilerini yalnızca o işyerinde çalıştıran işveren alt işverendir. İşi veren ise asıl işverendir.

Kanun bu ilişkide işçiyi korumak için önemli bir kural koyar: Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak İş Kanunundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumludur. Yani taşeron şirket kıdem tazminatını, ücreti veya fazla mesai alacağını ödemezse işçi bu alacakları asıl işverenden de isteyebilir.

Muvazaa halinde ne olur?

İş Kanunu m.2/7’ye göre asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı (göstermelik) olduğu anlaşılırsa, alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu durumda işçinin ücreti ve diğer hakları, örneğin asıl işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesine göre belirlenebilir. Muvazaa iddiası, arabuluculuk başvurusunda karşı tarafın doğru gösterilmesini daha da önemli hale getirir.

Arabuluculuk dava şartı: Hangi talepler kapsamda?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1’e göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Taşeron işçisi de kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti ve işe iade talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır.

Başvuru, karşı tarafın, karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (7036 s. K. m.3/5). Asıl ve alt işverene birlikte başvuruluyorsa, çoğu zaman işin yapıldığı yerdeki büro pratik bir seçimdir.

Eski kural: İşe iadede birlikte başvuru zorunluluğu

7036 sayılı Kanunun 3. maddesinin 15. fıkrası, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığı halinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulduğunda anlaşmanın gerçekleşebilmesi için işverenlerin görüşmelere birlikte katılmasını ve iradelerinin birbirine uygun olmasını arıyordu.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de bu hükme dayanarak, işe iade davalarında asıl işveren ile alt işveren arasında şekli anlamda zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğunu ve her iki işverene karşı birlikte arabulucuya başvurulmadıkça dava şartının gerçekleşmiş sayılamayacağını, bu durumda davanın usulden reddedileceğini kabul ediyordu (Yargıtay 9. HD, E.2021/9540, K.2021/14240, 13.10.2021).

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı

Anayasa Mahkemesi, 3.6.2025 tarihli ve E.2024/157, K.2025/121 sayılı kararıyla 7036 sayılı Kanunun 3. maddesinin 15. fıkrasını Anayasanın 13. ve 36. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Karar 17.10.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Mahkemenin gerekçesinin özü şudur:

• Asıl işveren ile alt işveren arasındaki ilişki her zaman aleni değildir; işçi bu ilişkiden habersiz olabilir.
• Kural, işçiye tarafı olmadığı bir ilişkiyi araştırma yükü getirmekte ve ilişkiyi bilmeden yalnızca bir işverene karşı arabuluculuğa giden işçiye davayı sürdürme imkanı tanımamaktadır.
• Taraf sıfatı sorunları, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.124’teki taraf değişikliği imkanıyla daha hafif bir yolla çözülebilir.
• Bu nedenle kural, işçinin mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirmektedir.

İptal sonrası taşeron işçisi ne yapmalı?

İptal kararıyla, işe iade arabuluculuğunda iki işverenin birlikte katılmasını açıkça şart koşan kanun hükmü ortadan kalkmıştır. Ancak bu, başvuruyu yalnızca bir işverene yapmanın her zaman yeterli olacağı anlamına gelmez. İptal sonrası uygulamanın nasıl şekilleneceği yargı kararlarıyla netleşecektir. Bu nedenle pratik tavsiyelerimiz şunlardır:

1. Mümkünse her iki işverene birlikte başvurun. Asıl işveren biliniyorsa başvuru formunda hem taşeron şirketi hem asıl işvereni gösterin. Bu, hem işe iade hem alacak talepleri için en güvenli yoldur.
2. Bilgileri toplayın. Bordro, SGK hizmet dökümü, işyeri giriş kartı, iş kıyafeti ve ihale belgeleri asıl işvereni tespit etmenize yardımcı olur. SGK kaydındaki işyeri bilgileri çoğu zaman alt işverenlik ilişkisini gösterir.
3. Süreleri kaçırmayın. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur (İş K. m.20). Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılabilir.
4. Muvazaa şüphesi varsa bunu baştan belirtin. Yıllardır aynı işyerinde, her ihalede değişen taşeron şirketlerle çalışılması gibi durumlar muvazaa iddiasını gündeme getirebilir; talepler buna göre kurgulanmalıdır.
5. Anlaşmayı iki işverenin de imzalamasına dikkat edin. Alacaklarda birlikte sorumluluk bulunduğundan, ödemenin kimin tarafından ve hangi tarihte yapılacağı anlaşma belgesinde açıkça yazılmalıdır.

İşveren tarafı için notlar

Asıl işveren konumundaki şirketler, alt işverenle yaptıkları sözleşmelerde işçilik alacaklarının kimin tarafından karşılanacağını, rücu imkanlarını ve arabuluculuk görüşmelerine katılım konusunda işbirliği yükümlülüğünü düzenlemelidir. Taşeron şirketin arabuluculukta tek başına yaptığı bir anlaşmanın asıl işvereni nasıl etkileyeceği tartışmalı olabileceğinden, görüşmelere birlikte katılmak işverenler açısından da riskleri azaltır.

İlgili yazılar

• İşçi-İşveren Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk
• İşe İade Arabuluculuğu: Bir Aylık Süre
• Kıdem ve İhbar Tazminatı İçin Arabuluculuk
• İşverenler İçin Arabuluculuk Rehberi

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.